ROZDZIAŁ 10

NAUCZANIE WYRAŻANIA PRÓŚB W JĘZYKU MIGOWYM


Jeśli postanowiliście, że język migowy będzie stanowić formę komunikacji dziecka, to pomocne będzie jeśli wszyscy pracujący z dzieckiem będą stosować takie same metody nauczania dziecka wykonywania znaków. Odpowiednie podpowiadanie i redukcja podpowiedzi zagwarantują, że dziecko nauczy się używać nowych znaków z niewielką frustracją, pod warunkiem ,że stosowanie znaków zostanie skojarzone w wieloma nagrodami.
Często pomocne jest nauczanie dziecka proszenia o małe przedmioty lub przedmioty, które można podzielić na małe części, ponieważ stworzy to wiele możliwości ćwiczenia nowych znaków.  Umożliwi to nam również dawanie dziecku większej ilości pożądanego przedmiotu kiedy dziecko będzie uczyć się nowej umiejętności na drodze do niezależnego wykonywania znaków.  Jeśli rzeczy, których pragnie dziecko, nie można podzielić na małe części, to ważne jest nauczenie dziecka ,aby oddawało nagrody, co stworzy wiele możliwości prowadzenia ćwiczeń.  Aby to osiągnąć poproście dziecko o przedmiot, który trzyma w ręce. Jeśli dziecko nie daje wam przedmiotu, szybko weźcie przedmiot i natychmiast oddajcie go dziecku. Jeśli dziecko zaczyna krzyczeć, płakać lub zachowywać się w inny niepożądany sposób kiedy zabieracie mu przedmiot, odwróćcie się, zignorujcie negatywne zachowanie lub zastosujcie procedurę odliczania do momentu, w którym dziecko przestanie zachowywać się w niepożądany sposób. Następnie podpowiedzcie dziecku aby wykonało znak i oddajcie dziecku przedmiot. Kontynuujcie do momentu, w którym dziecko będzie oddawać wam przedmiot na waszą prośbę. Jak tylko dziecko da wam przedmiot na waszą prośbę,  nagrodźcie je obficie (heavily) i pozwólcie dziecku trzymać przedmiot przez dłuższy okres czasu. Przeprowadzajcie wielokrotne próby podczas sesji terapeutycznej i stopniowo dodawajcie inne zdania miedzy próbami, jeśli dziecko daje wam przedmiot i prosi o jego zwrot.

W przypadku niektórych przedmiotów, których pragnie dziecko, mogą nie istnieć standardowe znaki. Jeśli tak się dzieje, to można wymyślić nowy znak. Upewnijcie się, że wszyscy pracujący z dzieckiem i utrzymujący z nim kontakty znają ten znak, aby był konsekwentnie wzmacniany. Można również wymyślić lub zmodyfikować znaki jeśli dziecko nie potrafi wykonać subtelnych ruchów niezbędnych dla wykonania standardowego znaku. Wymyślając znaki spróbujcie stworzyć znak, który jest „ikonowy” czyli wygląda jak przedmiot,  o który poprosi dziecko.

Przed próbą nauczenia dziecka wykonywania znaku w celu wyrażenia prośby o  przedmiot ważne jest stwierdzenie czy w danym okresie czasu dziecko naprawdę pragnie tego przedmiotu (czy istnieje motywacja - Establishing Operation). Można to stwierdzić jeśli widzimy, że dziecko patrzy na dany przedmiot, sięga po ten przedmiot lub próbuje skierować wasza rękę w jego kierunku. Można to również zrobić oferując dziecku kawałek przedmiotu lub bawiąc się przez chwile z dzieckiem tym przedmiotem.

Chcemy być pewni, że zawsze kojarzymy słowo mówione ze znakiem języka migowego jak również z samym przedmiotem, do którego odnosi się znak. Powinniście mówić nazwę przedmiotu

1)      za każdym razem kiedy podpowiadacie dziecku aby wykonało znak,

2)     za każdym razem kiedy dziecko wykonuje ten znak

3)      za każdym razem kiedy dziecko otrzymuje przedmiot.

Jeśli dziecko kiedykolwiek podchodzi do kogoś i wykonuje wiele znaków, to ważne jest aby te ”połączone w łańcuch” reakcje nie były wzmacnianie. Innymi słowy, dziecko nie powinno otrzymać przedmiotu. Dziecko powinno otrzymać przedmiot tylko, jeśli wykonuje pojedynczy znak. Aby to zagwarantować zastosujcie procedury podpowiadania i  redukcji podpowiedzi.  Np. jeśli dziecko zbliża się i wykonuje trzy znaki, nie dajcie mu nic. Jeśli wiecie, czego pragnie dziecko, podpowiedzcie znak a następnie spytajcie „Co chcesz ?” aby uzyskać pojedynczy znak, wykonany bez pomocy, zanim dacie dziecku pożądany przedmiot. Jeśli nie jesteście pewni czego pragnie dziecko, pokażcie mu kilka ulubionych przedmiotów. W momencie gdy dziecko sięga po przedmiot, którego pragnie, podpowiedzcie znak a następnie spytajcie „Co chcesz ?” aby uzyskać samodzielną odpowiedź (bez podpowiedzi).

Co robimy jeśli dziecko nie potrafi naśladować ruchów rąk (mała motoryka) ?

1. Udzielcie dziecku pomocy fizycznej. Manipulujcie ręką/rękami dziecka aby wykonać znak.

2. Powiedzcie nazwę przedmiotu w momencie ,gdy manipulujecie rękami dziecka.

3. Powtórzcie nazwę przedmiotu w momencie ,gdy dajecie dziecku ten przedmiot.

4. Wywołujcie wiele okazji, aby dziecko mogło prosić o przedmiot.

5. Zredukujcie pomoc fizyczną w momencie ,gdy zaczynacie odczuwać, że dziecko samo porusza rękami. Często pomocna jest redukcja ostatniego etapu znaku lub stopniowe łagodzenie dotyku, w miarę jak dziecko wykonuje znak w coraz bardziej samodzielny sposób.

6. W ramach programu dziecka uczcie je naśladowania innych ruchów, abyście mogli uczyć nowych znaków wykorzystując mniej „natrętną” podpowiedź w postaci modelowania.

Co robimy jeśli dziecko potrafi naśladować ruchy rąk (mała motoryka) w odpowiedzi na polecenie ”Zrób to”, lecz nie robi tego ,gdy mówimy nazwę przedmiotu, wykonując znak?

1. Powiedzcie „Zrób to” i wykonajcie znak.

2. Powiedzcie nazwę przedmiotu i wykonajcie ponownie znak. Dziecko powinno naśladować znak ponieważ przed chwilą wykonało ten sam ruch.

3. Powiedzcie nazwę przedmiotu w momencie ,gdy wręczacie dziecku ten przedmiot.

4. Stopniowo dodawajcie inne zadania miedzy poleceniem „Zrób to” a niezależną próbą do momentu, w którym dziecko będzie w stanie naśladować znak jeśli mówicie nazwę przedmiotu  i modelujecie znak.

Co robimy jeśli dziecko potrafi naśladować znaki kiedy mówimy nazwę przedmiotu i modelujemy znak ?

1. Powiedzcie nazwę przedmiotu w momencie ,kiedy wykonujecie znak.

2. Dziecko wykonuje znak. Powiedzcie nazwę przedmiotu w momencie, kiedy dziecko wykonuje znak.

3. Wykonajcie procedurę transferu. Zapytajcie "Co chcesz ?"

4. Dziecko powtarza znak. Powiedzcie nazwę przedmiotu w momencie, kiedy dziecko wykonuje znak.

5. Powiedzcie nazwę przedmiotu, gdy dajecie dziecku przedmiot.

6. Stopniowo dodawajcie inne zadania między próbą naśladowczą (imitative  trial) a nową odpowiedzią na pytanie "Co chcesz ?" do momentu, w którym dziecko potrafi odpowiedzieć bez modelowania.


Co robimy jeśli dziecko potrafi wykonać znak aby poprosić o przedmiot, lecz jedynie jeśli mówimy "Co chcesz ?"

(Chcemy, aby dziecko nauczyło się odpowiadać na to pytanie, ale jednocześnie nie chcemy aby potrafiło prosić o rzeczy jedynie kiedy ktoś pyta je co chce. "Czysty mand" wynika jedynie z faktu, że dziecko pragnie czegoś.)

1. Zapytajcie "Co chcesz ?"

2. Dziecko wykonuje znak oznaczający nazwę przedmiotu. Powiedzcie nazwę przedmiotu w momencie kiedy dziecko wykonuje znak.

3. Dajcie dziecku niewielką ilość przedmiotu, a następnie patrzcie na dziecko wyczekująco.

4. Jeśli dziecko powtarza znak ,to dajcie mu większą ilość przedmiotu. ( wyj.tł. Stosujemy zróżnicowane nagradzanie - dajemy dziecku większą  nagrodę za "trudne" zadanie.)

5. Jeśli dziecko nie powtarza znaku, udzielcie mu częściowej pomocy, takiej jak np. przesunięcie waszych rak do pozycji, w której wykonujecie dany znak. Kiedy dziecko wykonuje znak ,powiedzcie nazwę przedmiotu i dajcie mu ten przedmiot. Stopniowo zredukujcie modelowanie znaku.

Co robimy jeśli dziecko potrafi wykonać znak aby poprosić o przedmiot, lecz jedynie jeśli ten przedmiot jest obecny ?

(Chcemy aby dziecko potrafiło prosić o przedmioty, których nie widzi.)

1. Dziecko wykonuje znak ,aby otrzymać przedmiot.

2. Powiedzcie nazwę przedmiotu w momencie ,gdy dziecko wykonuje znak i powtórzcie ją ,gdy  wręczacie dziecku niewielką ilość przedmiotu.

3. Schowajcie przedmiot i czekajcie, aż dziecko powtórzy znak.

4. Stopniowo przesuńcie przedmiot w inne miejsce. Pozwólcie dziecku, aby widziało jak kładziecie przedmiot w tym miejscu. Dajcie dziecku więcej przedmiotu, jeśli prosi o ten przedmiot kiedy go nie widzi. (wyj. tł.  Ponownie stosujemy zróżnicowane nagradzanie).

Co robimy jeśli dziecko potrafi wykonywać znaki, aby prosić o rzeczy, które widzi lub których nie widzi, lecz nie stara się uchwycić naszej uwagi przed wykonaniem znaku ?

(Jeśli dziecko wykonuje znaki i nikt nie reaguje, to dziecko może przestać je wykonywać, ponieważ nie są one wzmacniane. Chcemy, aby dziecko nauczyło się zwracać na siebie uwagę ludzi  zanim wykona znak.)

1.Wykorzystajcie dwóch terapeutów. Pierwszy terapeuta powinien trzymać pożądany przedmiot lecz odwrócić się od dziecka.

2. Drugi terapeuta podpowiada dziecku ,aby dotknęło ramię  pierwszego terapeuty. Jak tylko dziecko to zrobi, pierwszy terapeuta odwraca się w kierunku dziecka i pyta "Co chcesz ?" (lub patrzy na dziecko wyczekująco lub pyta "tak ?" jeśli dziecko potrafi poprosić nie słysząc pytania.)

3. Dziecko wykonuje znak, aby poprosić o przedmiot. Pierwszy terapeuta mówi nazwę przedmiotu w momencie kiedy daje dziecku ten przedmiot.

4. Stopniowo zredukujcie pomoc drugiego terapeuty, aby dojść do momentu, w którym dziecko dotyka pierwszego terapeutę bez podpowiedzi.

Podczas nauczania upewnijcie się, że podpowiadacie dziecku, jeśli nie odpowiada w ciągu dwóch do trzech sekund, a następnie upewnijcie się, ze redukujecie pomoc. Pomoże to dziecku w osiąganiu sukcesów i unikaniu frustracji.


[ powrót ]  [ strona główna ]